17 Khái niệm nghị luận là gì? Cách viết và lỗi thường gặp trong văn nghị luận mới nhất

Trong chương trình học của mỗi học sinh chúng ta đều được trải qua, đều được học và viết bài văn theo thể nghị luận. Vậy nghị luận là gì? Hãy cùng jobpro.com cùng đi tìm hiểu nhé

Giới thiệu chung về văn nghị luận

1.Khái niệm văn nghị luận

Nghị luận

Văn nghị luận thường mang những giá trị và màu sắc khác nhau cho từng loại vấn đề chủ đề khác nhau, tác phẩm nào được viết ra đều cần phải được đảm bảo cả 3 yếu tố đó là lập, phản biện và phân tích. Đó cũng là những yếu tố cơ bản và cần thiết cho một bài văn nghị luận

Văn nghị luận được xem như là một dạng văn mà trong bài người viết, người nói tác giả dùng chủ yếu các lý lẽ, các dẫn chứng sau đó lập luận chỉ ra các điểm nhấn, luận điểm nhằm xác định chỉ ra cho người đọc và người nghe thấy được tư tưởng ,quan điểm của tác giả gửi gắm vào tác phẩm. Và đương nhiên có một điều rằng bài văn nghị luận của chúng ta để tăng sức thuyết phục thì những dẫn chứng, lý lẽ đưa vào cần có tính chân thực rõ nét. Những tư tưởng, những quan điểm đưa ra trong bài cần phù hợp và cần có hướng giải quyết được các vấn đề trong xã hội thì mới có tính thuyết phục

Xem thêm: Tự ái là gì? Dấu hiệu nhận biết người có tính tự ái

2.Mục đích và đặc điểm của văn nghị luận

Mục đích: Văn nghị luận được viết ra nhằm giúp cho người đọc và người nghe tin, tán thưởng và hiểu để cùng đồng hành với người viết

Đặc điểm: Bài viết bao gồm các luận điểm, luận cứ và dẫn chứng

Luận điểm là những ý kiến được nêu ra thể hiện được tư tưởng, quan điểm nhận xét rút ra được từ tác phẩm, từ vấn đề mà người viết nhận thấy. Hay luận điểm chính là những kết luận cho các ý lớn, trong bài viết thường sẽ có luận điểm xuất phát, luận điểm chính, luận điểm khai triển, luận điểm kết luận

Luận cứ: Để tạo nên luận cứ chặt chẽ thì chúng ta cần đưa ra những lý lẽ và dẫn chứng xác thực để làm rõ luận điểm. Vì vậy có thể hiểu rằng luận điểm là kết luận cho lý lẽ và dẫn chứng. Và luận cứ ở đây được viết ra để trả lời cho các câu hỏi như vì sao cần nêu ra luận điểm? Luận điểm đưa ra nhằm mục đíhc gì? Luận điểm ấy có tính thuyết phục hay tính tin cậy không?

3.Cấu trúc cho một bài văn nghị luận

Là một bài văn nói chung cũng như văn nghị luận nói riêng thì bài văn này cũng sẽ có đủ 3 phần: mở bài, thân bài, kết bài

Phần mở bài: Phần nêu vấn đề, với phần mở bài ở đây chúng ta có nhiệm vụ giới thiệu được vấn đề cần viết, chỉ ra được tầm quan trọng của nó và nêu được luận điểm ý chính cần lập luận chứng minh

Phần thân bài: Phần giải quyết vấn đề, đây được coi là phần trọng tâm của bài viết, phần quan trọng nhất của bài viết, ở trong phần này các bạn sẽ đi triển khai các luận điểm bằng cách dùng lý lẽ và những dẫn chứng để lập luận để thuyết phục người nghe. Chỉ ra rằng những luận điểm mình đưa ra là chính xác, đúng đắn và cần nên nghe theo

Phần kết bài: Phần kết thúc vấn đề, ở phần này chúng ta sẽ đi khẳng định lại một lần nữa tầm quan trọng của vấn đề đó, chỉ ra ý nghĩa của vấn đề chỉ ra trước đó

4.Các phương pháp, cách thức lập luận

Phép chứng minh: Mục đích sử dụng phương pháp này chính là để làm sáng tỏ vấn đề, dùng các dẫn chứng và các lý lẽ để làm bật lên tính đúng đắn của vấn đề đã nêu

Phép giải thích: Với phương pháp này chúng ta cần chỉ ra lý do, nguyên nhan, các quy luật của hiện tượng được nhắc đến trong luận điểm đã nêu ra. Trong thể loại văn nghị luận này, giải thích là phương pháp hữu ích nhất cho việc làm sáng tỏ,  chứng minh một từ, một câu, một nhận định là đúng hay không đúng

Phép tổng hợp: Với phương pháp này chúng ta cần lập luận sau đó rút ra được những kết luận những cái chung cho những điều đã phân tích. Phép lập luận này thường sẽ được đặt ở cuối đoạn hoặc cuối bài

Các dạng văn nghị luận là gì?

Dạng văn nghị luận
Dạng văn nghị luận

Có tất cả 2 dạng chính trong văn nghị luận hiện nay đó là: Nghị luận văn học và nghị luận xã hội

1.Nghị luận văn học

Nghị luận về một đoạn thơ, một bài thơ

Khái niệm: Đây là một dạng nghị luận để phân tích, nhận xét đánh giá những nội dung, những phương pháp nghệ thuật được dùng trong bài thơ trong đoạn thơ ấy

Yêu cầu:

  • Về nội dung: Bài viết của chúng ta cần nêu ra và cần phân tích những điểm chính trong đoạn thơ, bài thơ ấy qua các nội dung chính, những phương pháp nghệ thuật được thể hiện trong bài (qua câu từ, qua giọng thơ, qua thể thơ,…)
  • Về hình thức: Bất kỳ là một bài viết nào thì sự bố cục, mạch lạc rõ ràng là yếu tố quan trọng hàng đầu để thuyết phục được cho người đọc, để thể hiện sự chân thành của người viết trong bài

Bố cục của bài: Gồm 3 phần: Mở bài, thân bài, kết bài

  • Mở bài: Giới thiệu về đoạn thơ, bài thơ đó là bước đầu của một phần nêu ra được nhận xét và đánh giá riêng của mình. Nếu phân tích một đoạn thơ thì chỉ cần chỉ ra vị trí của đoạn thơ nó nằm ở đâu trong tác phẩm đó và khái quát nội dung cảm xúc của nó
  • Thân bài: Ở phần này chúng ta lần lượt sử dụng các luận điểm để trình bày và nêu ra những suy nghĩ, nhưng đánh giá về nội dung nghệ thuật được sử dụng trong đoạn thơ bài thơ đó
  • Kết bài: Ở phần cuối bài này chúng ta khẳng định lại một lần nữa các giá trị, các ý nghĩa được chỉ ra trong đoạn thơ, bài thơ đó

Bài nghị luận về một đoạn thơ, một bài thơ trước tiên cần chỉ ra và làm nổi bật được những đánh giá, những nhận xét và sự cảm nhận riêng của người viết về đoạn thơ, bài thơ đó. Và một điều đặc biệt là những nhận xét và những đánh giá đó cần được gắn liền với sự phân tích thông qua những bình phẩm về ngôn từ, về hình ảnh và giọng điệu, về cảm xúc được sử dụng trong tác phẩm

Nghị luận vè một tác phẩm văn học

Khái niệm: Nghị luận về một đoạn trích về một tác phẩm văn học là nêu ra những nhận xét và những đánh giá về một nhân vật, về một chi tiết, về một chủ đề hay chỉ là nghệ thuật được sử dụng trong tác phẩm

Yêu cầu:

  • Về nội dung: Bài viết của chúng ta cần nêu ra và cần phân tích những điểm chính trong nhân vật, trong một chủ đề hay chỉ là nghệ thuật, trong chi tiết đó qua những tính cách, phẩm chất của nhân vật, qua những chi tiết (giọng văn, hình ảnh, phép nghệ thuật, cách viết của tác giả….)
  • Về hình thức: Bài viết cũng cần có 3 phần với cấu trúc mạch lạc rõ ràng, lời văn chuẩn xác và gợi hình gợi cảm

Bố cục:

  • Mở bài: Giới thiệu được tác phẩm, nhân vật cần nghị luận, giới thiệu ra vấn đề cần nghị luận (đặc điểm của nhân vậy: phần chất hay số phận), sau đó nêu ra một cách khái quát những nét về ấn tượng của nhân vật với bạn đọc
  • Thân bài: Ở phần này chúng ta cần nêu ra được hoàn cảnh sáng tác của tác phẩm, tóm tắt ngắn gọn về tác phẩm. Sau khi hoàn thành được các vấn đề trên chúng ta bắt đầu đi vào phân tích bằng cách chỉ ra những đặc điểm và từ đó nêu ra nhận xét về chi tiết nhân vật đó
  • Kết bài: Ở phần cuối bài này chúng ta khẳng định lại một lần nữa các giá trị và ý nghĩa được chỉ ra trong chi tiết, trong nhân vật đang phân tích hay nhân vật được nhắc đến

Xem thêm : Làm thế nào để bảo lưu kết quả học tập đại học?

2.Nghị luận xã hội

Nghị luận về một hiện tượng đời sống

Khái niệm: Đây là một dạng bài chúng ta cần bàn luận về một vấn đề hiện tượng có trong xã hội, ta bàn luận chúng nhằm mục đích chỉ ra xem đó là hành động tích cực hay hành động tiêu cực, nên làm hay nên loại bỏ giảm bớt và đưa ra các ý kiến cá nhân chủ quan của mình

Yêu cầu: Cần chỉ ra được những mặt đúng mặt sai, mặt lợi hại tác động như thế nào của hiện tượng xã hội đó lên thế giới khách quan, tới xã hội bằng cách lập luận chỉ ra nguyên nhân, chỉ ra tác động của sự việc hiện tượng từ đó bày tỏ quan điểm cá nhân của mình

Bố cục: Mở bài, thân bài, kết bài

  • Mở bài: Giới thiệu ngắn gọn chỉ ra được vấn đề sự việc hiện tượng đó
  • Thân bài: Đánh giá thực trạng của hiện tượng đó và liên hệ thực tiễn xem vấn đề đó hiện nay ra sao từ đó đánh giá phân tích các mặt tác động của nó để từ đó có những giải pháp hạn chế
  • Kết bài: Khẳng định lại vấn đề và đưa ra quan điểm cá nhân của mình một lần nữa, khẳng định và phủ định hiện tượng đó

Nghị luận về vấn đề đạo lý, tư tưởng

Khái niệm: Đây là một dạng bài chúng ta cần bàn luận về một vấn đề tư tưởng hay đạo lý có trong xã hội, ta bàn luận chúng nhằm mục đích chỉ ra xem đó là hành động hiện tượng tích cực hay hiện tượng tiêu cực, nên làm hay nên loại bỏ giảm bớt và đưa ra ý kiến cá nhân chủ quan của mình

Yêu cầu: Phải làm sáng tỏ vấn đề tư tưởng đạo lý đó bằng cách sử dụng các phương pháp, các phép lập luận trong văn nghị luận để chỉ ra nhận xét tư tưởng đạo lý đó, để từ đó giúp mọi người nhận ra đạo lý tư tưởng đó đúng hay là sai còn phù hợp hay không

Bố cục:

  • Mở bài: Giới thiệu ngắn gọn và chỉ ra được vấn đề tư tưởng đạo lý đó
  • Thân bài: Đánh giá thực trạng của tư tưởng đạo lý đó xem còn phù hợp với thực tiễn hay là không, xem vấn đề cần bàn luận ra sao từ đó đánh giá phân tích các mặt tác động của nó để từ đó có những giải pháp hạn chế
  • Kết bài: Khẳng định lại vấn đề và đưa ra quan điểm riêng của mình một lần nữa là nên khẳng định hay phủ định quan niệm đề bài đưa ra

Những sai lầm cần tránh khi viết văn nghị luận

1.Không xác định đúng, nhầm lẫn giữa hai dạng văn nghị luận

Khi xác định nhầm lẫn giữa các dạng đề với nhau sẽ khiến chúng ta viết bài lệch lạc, sai đề, không đúng vào trọng tâm dẫn đến mất điểm. Vì vậy dể tránh được lỗi này trước tiên bạn cần đọc kỹ đề và xác định đúng từ khóa, sau đó bắt đầu lập ra dàn ý và triển khai các ý chính cần nêu trong bài

Lỗi thường gặp trong văn nghị luận
Lỗi thường gặp trong văn nghị luận

2.Mở bài lan man, kết bài không trúng vấn đề cần nêu

Thông thường một bài viết được đánh giá cao hay không là nhờ vào một phần cách chúng ta mở bài và dẫn dắt vấn đề ra sao. Chính vì thế có rất nhiều bạn viết mở bài đến tận nửa trang giấy nhưng vẫn không làm bật lên được vấn đề cần làm sáng tỏ. Chính vì điều này lại làm mất thiện cảm với người chấm điểm vì tính lan man, không cô đọng được vấn đề của đề bài

Để tạo nên một mở bài sẽ có hai cách dẫn dắt: Một là trực tiến hai là gián tiếp. Với mở bài gián tiếp thì những học sinh này đã chắc tay hãy nên áp dụng cách này, còn nếu không bạn sẽ vô tình tạo ra điểm trừ trong mắt người chấm

Ở phần kết bài: Cần nhìn nhận và khẳng định lại vấn đề và từ đó liên hệ rút ra bài học cho chúng ta, tuyệt đối không nên đi phân tích nói sang vấn đề khác ở đây

3.Viết dài dai thành dại trong văn nghị luận

Với một bài văn nghị luận xã hội thực sự một bài viết dài đến vài trang giấy chưa chắc đã đạt điểm cao như bài chỉ trong một trang giấy mà đầy đủ ý cô động và súc tích. Bởi lẽ viết càng dài ở phần này, học sinh càng dễ rơi vào tình trạng lặp ý và không dứt khoát, từ đó kéo theo các hệ lụy như câu cú lủng củng, nói không vào trọng tâm vấn đề, nói lan man, đế khi hết thời gian lại không đủ thời gian cho bài nghị luận văn học bên dưới

Vì thế, với một bài văn nghị luận xã hội này thì theo một người đã có kinh nghiệm lâu năm trong việc giảng dạy và ôn thi môn Ngữ văn cho rằng chúng ta chỉ nên viết bài trong khoảng 200 chữ là vừa đủ hợp lý cho một bài điểm cao

Xem thêm: Tiêu chí là gì? Thước đo chuẩn mực để đánh giá vấn đề

Như vậy, qua bài viết trên chúng ta đã tìm hiểu về những khái niệm, những yêu cầu và bố cục cần thiết cho một bài văn nghị luận để từ đó trả lời cho câu hỏi “Nghị luận là gì?” mà chúng ta vẫn đang còn thắc mắc. Chúc các bạn học sinh luôn thành công nhé